Petycja popierająca starania środowiska naukowego o przywrócenie w dziedzinie nauk inżynieryjno-technicznych dyscypliny naukowej "inżynieria produkcji"

Szanowny Pan

dr inż. Marcin Kulasek

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego 

My, niżej podpisani przedstawiciele polskiego biznesu – przedsiębiorcy, menedżerowie i właściciele firm z sektora produkcyjnego, przemysłowego i usługowego – zwracamy się z apelem o przywrócenie w dziedzinie nauk inżynieryjno-technicznych samodzielnej dyscypliny naukowej "inżynieria produkcji".

Według danych GUS z 2024 r. sektor przemysłowy (produkcyjny) w Polsce odpowiada za około 26% wartości dodanej brutto, a samo przetwórstwo przemysłowe za około 19% gospodarki. Wartość PKB generowanego przez sektor przemysłowy w IV kwartale 2024 r. osiągnęła rekordowy poziom ponad 261 mld zł, co tylko potwierdza jego fundamentalne znaczenie rozwoju kraju [1].

Polska należy obecnie do grona 22 największych eksporterów na świecie. Aż 37,2% wartości polskiego eksportu stanowią maszyny, urządzenia oraz sprzęt transportowy — sektory ściśle powiązane z obszarem inżynierii produkcji. Kolejne 17,6% eksportu to wyroby przemysłowe wymagające wykorzystania zaawansowanych technologii produkcyjnych. Jako praktycy codziennie konfrontujemy się z wyzwaniami nowoczesnej gospodarki, gdzie efektywność procesów produkcyjnych decyduje o konkurencyjności na rynkach globalnych.

Inżynieria produkcji jako dyscyplina naukowa oparta jest na solidnych podstawach i ma do odegrania istotną rolę w poszukiwaniu rozwiązań́ prowadzących do podniesienia poziomu innowacyjności polskiej gospodarki. Rewolucja cywilizacyjna, jakiej jesteśmy świadkami, szczególnie dotyczy tego obszaru wiedzy i praktyki przemysłowej, a problematyka będąca istotą „inżynierii produkcji” zmienia się dynamicznie. W tym aspekcie do aktualnych wyzwań, które wymagają ścisłej współpracy pomiędzy sektorem produkcyjnym i usługowym a środowiskiem naukowym można m.in. zaliczyć zagadnienia dotyczące zrównoważonej produkcji i konsumpcji (eksploatacji), rozwój produktów przyjaznych środowisku, zastosowania AI dla potrzeb sterowania urządzeniami, procesami i systemami produkcyjnymi, nowe koncepcje systemów produkcyjnych wykorzystujących rozproszone i niskoemisyjne źródła energii, „biologizacje” systemów produkcyjnych, rozwój inteligentnych robotów współpracujących i ich systemów, rozwój systemów cyber-fizycznych i zastosowanie technik AR/VR.

Dlatego też w krajach wysoko rozwiniętych np. w Niemczech, Stanach Zjednoczonych inżynieria produkcji to nie tylko bardzo pożądany przedmiot i kierunek studiów, ale także samodzielna, ważna i odrębna dyscyplina w dziedzinie nauk inżynieryjno-technicznych nazywana tam najczęściej industrial engineering;  industrial and systems engineering, engineering management, industrial management. Naukowcy z tych krajów intensywnie rozwijają tę dziedzinę, wspierając rozwój przedsiębiorstw poprzez badania, wdrożenia, automatyzację, robotyzację oraz transformację cyfrową procesów produkcyjnych.

Potencjał polskich naukowców zajmujących się problematyką inżynierii produkcji pozwala na rozwijanie tematyki badań dotyczących organizacji i zarządzania produkcją, usługami i przedsiębiorstwem, cyfryzacji, robotyzacji i automatyzacji procesów produkcyjnych, zrównoważonej produkcji oraz zaawansowanych technologii przemysłowych. Dotychczasowa współpraca z naukowcami tej dziedziny przynosi liczne wymierne korzyści naszym przedsiębiorstwom. Ta udana kooperacja – obejmująca granty, laboratoria badawcze i programy stażowe – dowodzi praktycznego wymiaru inżynierii produkcji jako dyscypliny naukowej.

Niestety, utrzymanie tego stanu w dłuższej perspektywie czasowej może być niezwykle trudne lub nawet niemożliwe bez rozwiązań systemowych. Włączenie dyscypliny „inżynieria produkcji” do „inżynierii mechanicznej”, w naszej opini oznacza rozproszenie wypracowanego przez ostatnie lata kapitału wiedzy i kompetencji oraz ograniczenie możliwości rozwoju kadry naukowej, a w konsekwencji również kształcenia kadr na potrzeby przemysłu.

Inżynieria mechaniczna rozwija produkty, natomiast inżynieria produkcji rozwija sposoby ich wytwarzania, czyli zajmuje się zagadnieniami związanymi z organizacją, zarządzaniem procesami i systemami produkcyjnymi. Wymaga to wiedzy technicznej, informatycznej, zarządczej i społecznej, co implikuje jej interdyscyplinarny charakter. Jako praktycy wiemy, że umiejętność holistycznego spojrzenia na funkcjonowanie procesów i systemów produkcyjnych jest kluczowa dla rozwoju przedsiębiorstwa. Warto także podkreślić, że inżynieria produkcji dostrzega stale rosnącą rangę sektora usług, które stanowią jeden z głównych filarów nowoczesnej gospodarki.

W Polsce sektor przemysłowy jest największym miejscem pracy – zatrudnia około 2,78 mln osób, co stanowi 18,4% wszystkich pracujących. Jednocześnie prognozy demograficzne wskazują, że do 2035 r. z tego sektora może ubyć nawet 805 tys. pracowników, co – według analiz ekonomicznych – może obniżyć PKB kraju o 6–8%. Oznacza to konieczność szczególnego wzmacniania kompetencji technicznych i inżynierskich. Obecnie w Polsce ponad 40 wyższych uczelni publicznych i niepublicznych, w tym wszystkie uczelnie techniczne, prowadzi kształcenie na studiach I lub II stopnia na kierunkach studiów spójnych tematycznie z inżynierią produkcji. Inżynieria produkcji łącząc kompetencje techniczne z kompetencjami zarządczymi i ekonomicznymi stanowi unikalny i poszukiwany przez profil, który nie znajduje odzwierciedlenia w ramach inżynierii mechanicznej oraz nauk o zarządzaniu i jakości. Brak kształcenia w szkołach doktorskich w tej dyscyplinie w perspektywie najbliższych lat doprowadzi do niedoboru wykwalifikowanej kadry akademickiej, a jednocześnie istotnie ograniczy dostęp polskiego przemysłu do nowego pokolenia wysoko wykształconych specjalistów w obszarze, który w znacznym stopniu determinuje konkurencyjność krajowej gospodarki. Ograniczy to również szanse polskich przedsiębiorstw na skuteczne aplikowanie o środki w ramach programów Horyzont Europa oraz Funduszy Spójności, które coraz częściej kładą nacisk na transformację cyfrową i zieloną produkcję – kluczowe obszary dla współczesnej inżynierii produkcji.

Uważamy, że klasyfikacja dyscyplin naukowych powinna stymulować rozwój kluczowych dla nowoczesnej gospodarki obszarów wiedzy, a przywrócenie dyscypliny inżynieria produkcji jest ważnym krokiem w tym kierunku. W nasze opini brak wsparcia i zrozumienia ze strony ustawodawcy negatywnie przekłada się na rozwój tak potrzebnego obszaru wiedzy i kompetencji oraz zmniejszy potencjał polskiej nauki do kreowania polskiej gospodarki XXI wieku. Inżynieria produkcji posiada bowiem potencjał i możliwości, aby wnieść liczący się wkład w rozwiązywanie wielu kluczowych problemów stojących przed gospodarką, społeczeństwem oraz środowiskiem.

Dlatego – mając na uwadze trwające prace nad nowymi zasadami ewaluacji naukowej – zwracamy się do Pana Ministra z apelem o podjęcie działań mających na celu przywrócenie „inżynierii produkcji” jako odrębnej dyscypliny naukowej w dziedzinie nauk inżynieryjno‑technicznych.

[1] Znaczenie przemysłu w gospodarce Polski źródło Polski przemysł Anno Domini 2024 w liczbach | MM Magazyn Przemysłowy  

Komitet Inżynierii Produkcji Polskiej Akademii Nauk    Skontaktuj się z autorem petycji