Petycja ws. ustanowienia tzw. „strefy ciszy” na jeziorze Lipkusz w gminie Koronowo, powiat bydgoski, województwo kujawsko – pomorskie

Petycja ws. ustanowienia tzw. „strefy ciszy” na jeziorze Lipkusz w gminie Koronowo, powiat bydgoski, województwo kujawsko – pomorskie  

I.              Wnosząca petycję: Marta Skorzewska, adres poczty elektronicznej: marta.skorzewska at gmail.com

II.             Adresat petycji : Starostwo Powiatowe w Bydgoszczy

III.            Przedmiot petycji: Ustanowienie strefy ciszy na akwenie jeziora Lipkusz, stanowiącym część Zalewu Koronowskiego, położonym w granicach administracyjnych gminy Koronowo, w powiecie bydgoskim, w województwie kujawsko – pomorskim.

IV.          Zakres i granice strefy:

1. Cały obszar lustra wody jeziora Lipkusz.
2. Pas przybrzeżny o szerokości 50 metrów od linii brzegu od strony lądu.
3. Obowiązaniem strefy objąć:

a) zakaz eksploatacji jednostek pływających napędzanych silnikami spalinowymi,

b) zakaz emitowania hałasu powyżej 45 dB

z wyłączeniem jednostek pływających policji, straży, służb medycznych, administracyjnych zbiornika i kontrolnych.  

Uzasadnienie            

W chwili obecnej zakaz używania jednostek pływających z włączonymi silnikami spalinowymi na wodach powierzchniowych Zalewu Koronowskiego, w skład którego wchodzi jezioro Lipkusz reguluje Uchwała nr 100/XV/16 Rady Powiatu Bydgoskiego z dnia 19 lutego 2016 r. Uchwała stanowi, iż zakaz nie dotyczy m.in. korzystania z silników spalinowych o mocy nie przekraczającej 44 kW (60 KM) w przypadku jachtów żaglowych i pozostałych jednostek pływających, poruszających się co najmniej w odległości 100 m od kąpielisk i 50 m od brzegu. Nadto, w odległości do 100 m od brzegu na całym obszarze Zalewu Koronowskiego wprowadza się jako obowiązującą prędkość manewrową 15 km/h dla wszystkich jednostek pływających napędzanych silnikami spalinowymi. Niestety, przepisy uchwały są nagminnie łamane, zakaz w istocie jest narzędziem fikcyjnym i w żaden sposób nie chroni ekosystemu.  

Nie budzi wątpliwości, iż silniki spalinowe łodzi motorowych – zwłaszcza w małych akwenach śródlądowych – generują szereg negatywnych oddziaływań na środowisko:

1.1.         Zanieczyszczenie wody substancjami ropopochodnymi:

• Wycieki paliwa i oleju: nawet niewielkie nieszczelności w układzie paliwowym czy podczas tankowania powodują emisję w wody węglowodorów, w tym wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), które są toksyczne dla ryb, bezkręgowców i organizmów bentosowych.
• Spaliny w wodzie: silniki dwusuwowe wydzielają do wody rozdrobnione cząstki sadzy i metale ciężkie (np. ołów w starszych konstrukcjach), co zaburza jakość chemiczną i fizyczną wody oraz osady dennej

Źródła:       

1. Filipowicz J., Filipowicz P., Zaprawa K. (2016) „Zagrożenie środowisk wodnych i metodologia szacowania zanieczyszczeń emitowanych przez silniki łodzi motorowych”       
2. National Research Council (US) – Oil in the Sea III: Inputs, Fates, and Effects (2003) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK220692/       
3. Impacts of recreational motorboats on fishes: a review (2014) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24759512/    

1.2.         Erozja brzegowa i wzrost zmętnienia:

• Fale silnikowe generowane przez poruszające się jednostki przyspieszają erozję linii brzegowej, niszcząc roślinność przybrzeżną i siedliska lęgowe ptaków wodnych.
• Wzruszenie osadów: fale podnoszą zawiesinę dennej ziemi, co zmniejsza przezroczystość wody, ogranicza fotosyntezę fitoplanktonu i makrofitów oraz zaburza dno, na którym żerują bezkręgowce.

Źródła:       

1. Valbuena S.A., Schladow S.G., Bombardelli F.A. (2024) Boat effects on lake water clarity and the efficacy of a no‑wake zone policy, Lake and Reservoir Management, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10402381.2024.2388540       
2. Herbert D. i in. (2018) Mitigating Erosional Effects Induced by Boat Wakes with Living Shorelines, Sustainability, https://www.mdpi.com/2071-1050/10/2/436       
3. Zabawa C. et al. (1980) Final report on the role of boat wakes in shore erosion in Anne Arundel County, Maryland, Maryland DNR, https://www.govinfo.gov/content/pkg/CZIC-gb495-5-m3-f491-1980/html/CZIC-gb495-5-m3-f491-1980.htm       
4. Camporeale E. i in. (2017) Fast shoreline erosion induced by ship wakes in a coastal lagoon: Field evidence and remote sensing analysis, Marine Geology, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5663627/  

1.3.         Hałas podwodny i jego skutki biologiczne:

• Maskowanie naturalnych dźwięków: hałas niskoczęstotliwościowy (100–800 Hz) z silników zaburza komunikację, orientację i wykrywanie drapieżników u ryb oraz bezkręgowców, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności rozrodu i wzrostu poziomu stresu u organizmów.
• Hałas łodzi zakłóca opiekę nad potomstwem, co prowadzi do istotnego spadku przeżywalności, a także zmienia strategie żerowania i obniża efektywność zdobywania pokarmu przez ryby.
• Stres embrionalny: badania wykazały, że u zarodków ryb serca biją szybciej pod wpływem hałasu motorówek, a silniki dwusuwowe wywołują większy wzrost tętna niż czterosuwowe – sygnał silnej odpowiedzi stresowej już na wczesnym etapie rozwoju.

Źródła:       

1. Popper A.N., Hastings M.C. (2009) The effects of anthropogenic sources of sound on fishes. Journal of Fish Biology,  https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1095-8649.2009.02319.x       
2. Simpson S.D. i in. (2016) Anthropogenic noise increases fish mortality by predation. Nature Communications,  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4748250/
3. Nedelec S.L. i in. (2017) Motorboat noise impacts parental behaviour and offspring survival in a reef fish. Proceedings of the Royal Society B,  https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.2017.0143       
4. Haviland‑Howell G. i in. (2007) Recreational boating traffic: a chronic source of anthropogenic noise in the Wilmington, North Carolina Intracoastal Waterway. Journal of the Acoustical Society of America,  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22792375/       
5. Nedelec S.L., Radford A.N., Simpson S.D. (2017) Boat noise impacts on foraging patterns of Mediterranean damselfish (Chromis chromis). Journal of Experimental Biology.

1.4.         Hałas środowiskowy:

Hałas środowiskowy oddziałuje na człowieka wielowymiarowo – zarówno bezpośrednio na narząd słuchu, jak i pośrednio na funkcjonowanie całego organizmu:

• Uszkodzenie słuchu Długotrwała ekspozycja na poziomy dźwięku przekraczające normy (np. powyżej 85 dB) prowadzi do stopniowej utraty słuchu.
• Zaburzenia snu Nawet hałas o umiarkowanym natężeniu w porze nocnej (LN > 40 dB) może fragmentować sen, skracać fazę REM i prowadzić do chronicznego zmęczenia. Skutki to obniżona koncentracja, osłabienie mechanizmów odpornościowych i pogorszenie samopoczucia.
• Układ sercowo‑naczyniowy Hałas wyzwala reakcję stresową – zwiększa poziom kortyzolu i adrenaliny, co prowadzi do podwyższenia ciśnienia tętniczego, przyspieszenia tętna oraz skurczu małych naczyń obwodowych. Długotrwała ekspozycja wiąże się ze wzrostem ryzyka nadciśnienia, choroby wieńcowej, a nawet zawału serca.
• Zdrowie psychiczne Ciągłe narażenie na uciążliwe dźwięki podnosi poziom napięcia nerwowego i stresu, co sprzyja rozwojowi stanów lękowych oraz depresji. Przewlekły stres hałasowy powoduje wzrost kortyzolu, zaburzenia równowagi emocjonalnej i irytację.
• Funkcje poznawcze i rozwój dzieci U dzieci hałas środowiskowy może opóźniać rozwój mowy, utrudniać koncentrację i naukę czytania, a nawet obniżać wyniki w zadaniach poznawczych.
• Metabolizm i układ hormonalny Ekspozycja na hałas to także czynnik stresogenny wywołujący zaburzenia hormonalne – podwyższone poziomy kortyzolu i katecholamin mogą zaburzać metabolizm glukozy, sprzyjać insulinooporności, a w konsekwencji – rozwojowi cukrzycy typu 2 oraz przyspieszać procesy starzenia się organizmu.

Źródła:

1. World Health Organization – Environmental Noise Guidelines for the European Region (2018) https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/279952/9789289053563%E2%80%91eng.pdf?isAllowed=y&sequence=1
2. Basner M. i in. „Auditory and non‑auditory effects of noise on health” (Lancet, 2014) https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3988259/
3. Jarosińska D. i in. „Development of the WHO Environmental Noise Guidelines for the European Region: An Introduction” (Int. J. Environ. Res. Public Health, 2018) https://www.mdpi.com/1660-4601/15/4/813
4. European Environment Agency – Environmental noise in Europe — 2025 (EEA Report 05/2025) https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/environmental-noise-in-europe-2025/download
5. European Environment Agency – Health risks caused by environmental noise in Europe (briefing, 2020) https://www.eea.europa.eu/publications/health-risks-caused-by-environmental/file  

1.5.         Rozprzestrzenianie gatunków obcych

• Transfer organizmów na kadłubach i w zbiornikach wody balastowej: fragmenty roślin i bezkręgowców przyczepione do kadłuba lub przenoszone w ustrojach silnikowych mogą wprowadzać inwazyjne gatunki do nowych zbiorników, co zaburza lokalne ekosystemy i łańcuchy pokarmowe.

1.6.         Emisja zanieczyszczeń powietrza i gazów cieplarnianych

• Spaliny: silniki łodzi emitują NOₓ, CO, węglowodory i cząstki stałe, przyczyniając się do lokalnego zanieczyszczenia powietrza.

2.     Co chcemy chronić?

2.1.         Ryby

W jeziorze Lipkusz i przyległym odcinku Zalewu Koronowskiego odnotowuje się bardzo bogatą ichtiofaunę, wśród której występują m.in.:

• Drapieżniki: szczupak (Esox lucius), sandacz (Sander lucioperca), sum (Silurus glanis), okoń (Perca fluviatilis), boleń (Aspius aspius)
• Ryby karpiowate i inne białe: karp (Cyprinus carpio), lin (Tinca tinca), karaś pospolity (Carassius carassius), karaś srebrzysty (Carassius gibelio), leszcz (Abramis brama), płoć (Rutilus rutilus), wzdręga (Scardinius erythrophthalmus), krąp (Scardinius)
• Ryby łososiowate i inne: troć jeziorowa (Salmo trutta m. trutta), pstrąg potokowy (Salmo trutta fario), pstrąg tęczowy (Oncorhynchus mykiss), sieja (Coregonus albula), lipień (Thymallus thymallus)
• Pozostałe gatunki: węgorz (Anguilla anguilla), amur (Ctenopharyngodon idella), tołpyga (Hypophthalmichthys molitrix), jesiotr syberyjski i rosyjski (Acipenser baerii, A. gueldenstaedtii), jelec (Leuciscus leuciscus), jaz (Leuciscus idus), kleń (Squalius cephalus), miętus (Lota lota), piskorz (Misgurnus fossilis), ciernik (Gobio gobio), głowacz (Cottus gobio), babka (Babka gymnotrachelus), różanka (Rhodeus amarus) oraz minóg strumieniowy (Lampetra planeri)  

Źródła:       

1. https://www.jezioro.com.pl/przyroda/index/jeziora/view/jeziora/q/k/item/883
   

2.2.         Ptaki

Zalew Koronowski – w tym okolice jeziora Lipkusz – jest ważnym siedliskiem wodno-błotnym i miejscem migracji ptaków. Najczęściej spotykane gatunki to:

• Kaczki i głowienki: cyranka (Anas querquedula), krzyżówka (Anas platyrhynchos), głowienka (Aythya fuligula), płaskonos (Aythya ferina)
• Łabędzie i perkozy: łabędź niemy (Cygnus olor), perkoz dwuczuby (Podiceps cristatus), perkoz rdzawoszyi (Podiceps grisegena)
• Ptaki drapieżne i inne wodne: kormoran (Phalacrocorax carbo), czapla siwa (Ardea cinerea), żuraw (Grus grus), bielik (Haliaeetus albicilla), sowa uszatka (Asio otus), puszczyk (Strix aluco).  

2.3.         Ssaki

• Karczownik ziemnowodny (Arvicola amphibius)
• Bóbr europejski (Castor fiber)
• Wydra europejska (Lutra lutra)

Źródła:

1. https://paszport.kujawsko-pomorskie.travel/pl/content/zalew-koronowski
2. https://monitoringptakow.gios.gov.pl/ptaki-mokradel.html  

To wiemy. Ziemia nie należy do nas; my należymy do Ziemi. To wiemy. Człowiek nie utkał sieci życia; jest zaledwie jedną z jej nici. Cokolwiek czynimy sieci, czynimy sobie.

- Ted Perry  

Marta Skorzewska    Skontaktuj się z autorem petycji