Petycja w sprawie wprowadzenia biletu aglomeracyjnego
Na podstawie ustawy z dnia 11 lipca 2014 roku o petycjach (Dz.U. z 2014 r., poz. 1195) zwracamy się z petycją w interesie publicznym do Rady Miejskiej w Bielsku-Białej o podjęcie działań w kierunku utworzenia, we współpracy gminy Bielsko-Biała z innymi organizatorami transportu zbiorowego, biletu aglomeracyjnego, obejmującego publicznych przewoźników operujących na terenie miasta, przy utworzeniu dwóch (miejskiej i podmiejskiej) lub więcej stref biletowych.
UZASADNIENIE
Utworzenie w Bielsku-Białej biletu aglomeracyjnego, a więc wspólnego biletu honorowanego przez przewoźników na terenie miasta i jego aglomeracji, byłoby ważnym krokiem dla rozwoju i integracji transportu zbiorowego w Bielsku-Białej i w całym regionie.
Najważniejszą korzyścią płynącą z tego rozwiązania powinno być zmniejszenie łącznych kosztów dla pasażera w przypadku przejazdu środkami transportu więcej niż jednego przewoźnika, co zwiększy dostępność ekonomiczną transportu zbiorowego w mieście. Brak konieczności zakupu nowego biletu w przypadku przesiadki zwiększy atrakcyjność transportu zbiorowego, umożliwi większą integrację i wzajemne dostosowanie swoich ofert pomiędzy przewoźnikami, zwiększy atrakcyjność korzystania z transportu zbiorowego i możliwości związane z poruszaniem się nim w ramach miasta i regionu. Rozwój transportu zbiorowego niesie zaś za sobą szereg korzyści społecznych - walkę z wykluczeniem komunikacyjnym, zapewnienie dojazdu do pracy czy szkoły, zmniejszenie zużycia paliw, redukcję natężenia ruchu samochodowego, zmniejszenie emisji spalin, większą atrakcyjność turystyczną miasta i regionu. Takie działania należy traktować przede wszystkim jako inwestycję w równość szans, rozwój gospodarczy, łatwiejszy i tańszy dojazd dla pracowników, uczniów i wszystkich mieszkańców, a nie tylko jako bezpośredni koszt budżetowy.
Takie rozwiązanie oznacza również większą wygodę oraz oszczędność czasu podróżujących, w związku z potrzebą zakupu tylko jednego rodzaju biletu. Istnienie takiej możliwości stanowiłoby także zachętę do wykorzystywania funkcjonujących w obszarze działania biletu środków transportu w określony sposób, np. z korzystania z poruszających się po Bielsku-Białej środków transportu, innych niż autobusy MZK, jako uzupełnienia dla komunikacji miejskiej.
W naszej opinii dla wykorzystania pełni możliwości takiego rozwiązania potrzebne byłoby wprowadzenie biletu w wariantach krótko- i długookresowych. Funkcjonowanie biletu w ramach podziału na strefy pozwoliłoby z kolei na dostosowanie ceny adekwatnie do kosztów związanych ze przejazdem oraz zachętę do wykorzystywania oferty innych od MZK przewoźników, w przypadku zakupu biletu na strefę miejską.
Warto wskazać, że wprowadzenie biletu aglomeracyjnego i integracja taryfowa ogółem stanowi jedną z rekomendacji działań w ramach Planu Zrównoważonej Mobilności Aglomeracji Beskidzkiej 2040+. W tym miejscu trzeba również podkreślić, że według Planu docelowo rekomendowana jest realizacja ambitnego przedsięwzięcia w postaci powołania jednego organizatora transportu zbiorowego, zarządzającego transportem publicznym w całej Aglomeracji. Wprowadzenie biletu aglomeracyjnego Plan przedstawia zaś jako jedno z rekomendowanych działań do podjęcia w celu zwiększenia atrakcyjności i dostępności transportu zbiorowego (Pakiet działań 1., Działanie 1.1.). Postulat ten jest opisywany w jego ramach następująco:
“- integracja taryfowo-biletowa dla poprawy atrakcyjności oferty przewozowej oraz konkurencyjności kosztowej względem indywidualnych przejazdów samochodowych. W granicach Aglomeracji Beskidzkiej rekomenduje się integrację taryfowo-biletową (bilet aglomeracyjny) w oparciu o porozumienia międzygminne. Przykładowo samorządy mogą zawrzeć z miastem Bielsko-Biała porozumienia w zakresie przekazania zadania organizacji systemu biletowego (nośnikiem biletów będzie rodzaj karty aglomeracyjnej); w takim układzie na terenie całej Aglomeracji funkcjonować będzie jednolita taryfa i jednolite rodzaje biletów, a operatorzy transportu zbiorowego zobligowani zostaną do honorowania biletów zapisanych na karcie aglomeracyjnej oraz wyposażenia taboru w sprzęt do sczytywania danych z karty aglomeracyjnej (kasowniki, biletomaty). Podmiot/podmioty ponoszące odpowiedzialność za działanie: organizatorzy transportu zbiorowego, właściwi ze względu na obszar działania lub zasięg przewozów.
Według Planu Zrównoważonej Mobilności, wprowadzenie biletu aglomeracyjnego byłoby elementem scenariusza rewolucyjnego rozwoju transportu zbiorowego Aglomeracji Beskidzkiej:
“W scenariuszu rewolucyjnym nastąpi radykalny rozwój spójnej oferty przewozowej w transporcie zbiorowym na terenie całej Aglomeracji Beskidzkiej. Kręgosłupem transportu zbiorowego stanie się sprawna kolej aglomeracyjna (w wyniku działań inwestycyjnych na liniach 97, 117, 139 i 190, rozszerzona o brakujący odcinek przebiegający przez Brennę i Szczyrk), w całości uzupełniona i zintegrowana z gęstą siecią komunikacji autobusowej. Integracja dokona się nie tylko w zakresie przestrzennym (w gminach powstaną zhierarchizowane węzły przesiadkowe), ale również taryfowo-biletowym (wspólny bilet).”.
Jeśli chodzi o inne dokumenty strategiczne, wprowadzenie biletu aglomeracyjnego byłoby także poważnym krokiem w kierunku wykonania postanowień Strategii Miasta Bielska-Białej do 2030 roku, w zakresie punktów “stworzenie zintegrowanej oferty biletowej umożliwiającej łatwe oraz atrakcyjne korzystanie z różnych form transportu” (Kierunki działania, 3.5 Integracja elementów miejskiego systemu transportowego) czy “współpraca ponadlokalna na rzecz integracji systemu transportowego Bielska-Białej oraz systemu komunikacyjnego w Aglomeracji Beskidzkiej.” (Kierunki działania, 2.3 Rozwój zintegrowanego, zrównoważonego, zielonego oraz kosztowo efektywnego systemu miejskiej komunikacji zbiorowej).
Mając na uwadze, że wspomniany Plan Zrównoważonej Mobilności odnosi się do obszaru Aglomeracji Beskidzkiej, a więc 41 gmin z powiatów cieszyńskiego, żywieckiego (na obszarze których funkcjonuje innego rodzaju organizacja transportu zbiorowego), bielskiego i Bielska-Białej, proponowany w petycji plan wprowadzenia wspólnego biletu aglomeracyjnego dla najbliższego funkcjonalnie obszaru dla miasta Bielska-Białej jest znacznie skromniejszym przedsięwzięciem. Jednocześnie, jest to rozwiązanie aktualnie bardziej realistyczne, zapewniające największą efektywność oraz mogące stanowić podstawę do dalszej integracji transportu zbiorowego w regionie na przyszłość.
Docelowo więc, bilet aglomeracyjny mógłby obejmować następujących przewoźników:
-
w zakresie transportu autobusowego:
-
Miejski Zakład Komunikacyjny w Bielsku-Białej sp. z.o.o (organizator: Miasto Bielsko-Biała)
-
Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Czechowicach-Dziedzicach sp. z.o.o. (organizator: Gmina Czechowice-Dziedzice)
-
Komunikacja Beskidzka S.A. (organizator: Beskidzki Związek Powiatowo-Gminny)
-
w zakresie transportu kolejowego (w ramach wyznaczonej strefy):
-
Koleje Śląskie sp. z.o.o (organizator: Województwo Śląskie)
-
Polregio S.A. (organizator: Województwo Śląskie/ew. Województwo Małopolskie)
Włączenie do biletu aglomeracyjnego transportu kolejowego byłoby szczególnie korzystne ze względu na potencjał wynikający z planowanej w ramach programu Kolej+ odbudowy linii kolejowej nr 190. W jej wyniku na terenie samych granic administracyjnych miasta ma zacząć funkcjonować szereg przystanków kolejowych: Bielsko-Biała Zachód, Bielsko-Biała Listopadowa, Bielsko-Biała Stare Bielsko, Bielsko-Biała Aleksandrowice, Bielsko-Biała Os. Polskich Skrzydeł i Bielsko-Biała Wapienica. W połączeniu z działającą obecnie siatką przystanków kolejowych bilet aglomeracyjny pozwoliłby na wykorzystanie kolei jako środka komunikacji wewnątrz samego Bielska-Białej. W tym kontekście bilet aglomeracyjny pozwoliłby także na bardziej efektywne wykorzystanie planowanego centrum przesiadkowego, umożliwiając, oprócz samej infrastruktury, tańsze przesiadki oraz brak konieczności zakupu nowego biletu.
Jeśli chodzi o możliwe podstawy formalnoprawne wprowadzenia biletu aglomeracyjnego, Wobec tego, że Beskidzki Związek Powiatowo-Gminny jako organizator transportu publicznego niebędący jednostką samorządu terytorialnego nie może zawierać porozumień, wskazujemy także inne możliwe rozwiązania. Samorząd Bielska-Białej mógłby w tym celu zainicjować powstanie zintegrowanego systemu taryfowo-biletowego na podstawie art. 15^1 ustawy o publicznym transporcie zbiorowym. Powstanie biletu aglomeracyjnego mogłoby także zostać przeprowadzone poprzez zawarcie umów cywilnoprawnych o honorowanie biletów, bądź porozumienia międzygminne połączone z umowami cywilnoprawnymi.
Nie przesądzamy jednak, które rozwiązanie jest wskazane w przypadku Bielska-Białej, pozostawiając decyzję w sprawie preferowanego rozwiązania władzom miasta i pod dyskusję w trakcie rozpatrywania petycji.
W Polsce bilety aglomeracyjne funkcjonują w postaci różnych modeli - w ramach zintegrowanego systemu taryfowo-biletowego (np. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia), w ramach porozumień międzygminnych i gminy z samorządem województwa (np. Kraków), w ramach porozumień między JST i umowy cywilnoprawnej z przewoźnikiem kolejowym (np. Łódź).
W związku z tym, nie precyzujemy także, jaki dokładnie powinien być nośnik takiego biletu. Kwestię tę pozostawiamy technicznym możliwościom wszystkich przewoźników. Z pewnością jednak, jeśli chodzi o formy fizyczne nośnika, mogłaby to być, jak wskazuje Plan Zrównoważonej Mobilności Aglomeracji Beskidzkiej z roku, specjalnie dedykowana karta aglomeracyjna albo bilet papierowy (użyteczny szczególnie przy biletach krótkoterminowych). Jedną z kilku form mogłoby być także sczytywanie biletu z dotychczas funkcjonujących nośników, takich jak Karta Pasażera KMBB, EM-Karta Komunikacji Beskidzkiej, czy wprowadzenie takiej możliwości przez legitymację studencką. Duże zastosowanie w tym kontekście miałyby także wszystkie możliwe do wykorzystania formy elektroniczne, takie jak aplikacje mobilne.
Rada Miejska mogłaby odpowiedzieć więc na niniejszą petycję w formie uchwały stanowiącej o kierunkach działania Prezydenta Miasta jako wykonującego zadania organizatora transportu zbiorowego, wskazując jako cel utworzenie biletu aglomeracyjnego, pozostawiając sposób osiągnięcia tego celu, przebieg negocjacji z innymi podmiotami i inne szczegóły organizacyjne oraz rozliczeniowe biletu w gestii Prezydenta Miasta jako organu wykonawczego, bądź też podejmując uchwałę intencyjną, wyrażającą poparcie dla koncepcji powstania biletu aglomeracyjnego. Jesteśmy otwarci także na inne działania Rady Miejskiej zmierzające ku realizacji postulatu petycji.