Pomorska Petycja Transportowa – stop drogim biletom, standard jak w Austrii i Słowacji
Apelujemy o cofnięcie drastycznie wysokich podwyżek cen biletów kolejowych na Pomorzu (SKM i Polregio) oraz o wdrożenie sprawdzonych austriackich i słowackich rozwiązań w pozamiejskim transporcie publicznym. Pomorski Integrator Transportowy, tani bilet kolejowo-autobusowy wzorem austriackiego KlimaTicket za 250 złotych miesięcznie na oba województwa, autobusy wojewódzkie do każdego sołectwa przez cały rok z minimalnym standardem 8 kursów dziennie jak na Słowacji, nowoczesne i wygodne pojazdy.
Zarządzanie transportem publicznym na Pomorzu i Pomorzu Zachodnim odbiega od sprawdzonych rozwiązań europejskich z takich państw, jak Austria, Niemcy, Słowacja i Czechy. W Niemczech, kraju z dwukrotnie wyższymi zarobkami, sieciowy Deutschland-Ticket kosztuje 63 euro, czyli 267 złotych miesięcznie. W tej cenie można korzystać ze wszystkich pociągów Regio i S-Bahn w całym kraju, z komunikacji miejskiej (autobusy, tramwaje, metro) we wszystkich miastach w całych Niemczech oraz z gęstej sieci autobusów regionalnych. W Austrii obowiązuje KlimaTicket: za 1400 euro rocznie, czyli 495 złotych miesięcznie, można podróżować całością komunikacji publicznej – również pociągami dalekobieżnymi typu Intercity. W obu krajach są dużo wyższe niż w Polsce koszty pracy, energii i czynszów, a mimo to podróżowanie transportem publicznym jest tańsze i wyższej jakości, niż na Pomorzu.
Wysokie koszty eksploatacyjne są związane z utrzymaniem przestarzałego taboru na liniach SKM i Polregio. Tabor kolejowy już dawno powinien zostać wymieniony, co nie tylko poprawiłoby komfort i jakość podróży, ale też znacząco obniżyło koszty związane z zużyciem energii i awaryjnością.
Efektywność finansową pomorskiego transportu publicznego może poprawić integracja transportowa (kolejowo-autobusowa) na wzór Austrii i Słowacji oraz aktywny marketing transportu publicznego – skierowany zarówno do mieszkańców, jak i turystów. Celem powinno być aktywniejsze niż dzisiaj włączenie różnych podmiotów (pracodawcy, hotele, gastronomia, instytucje samorządowe, wyższe uczelnie) w sprzedaż biletów sieciowych wraz z zachętami finansowymi premiującymi wybór transportu publicznego zamiast auta, połączonymi z preferencjami podatkowymi. Przy współpracy z samorządami gminnymi można wprowadzić system preferencji w czynszach i podatkach lokalnych dla podmiotów, które włączą się w promocję regionalnego transportu publicznego.
Instytucje takie jak Pomorska Regionalna Organizacja Turystyczna, Gdańska Organizacja Turystyczna, Zachodniopomorska Regionalna Organizacja Turystyczna, Sopocka Organizacja Turystyczna powinny zostać włączone w promocję zrównoważonego modelu turystyki, opartego o transport publiczny. Podczas rezerwacji hotelu w popularnych serwisach bookingowych klient dostaje propozycję wynajmu samochodu – brak jest analogicznych ofert dotyczących transportu publicznego. Należy odwrócić tę kolejność: wzorem Słowacji, Austrii i Szwajcarii, informacja o transporcie publicznym powinna być na pierwszym miejscu jako domyślna opcja dla każdego, kto różnymi kanałami rezerwuje noclegi na Pomorzu i planuje podróż.
Celem powinien być wysoki odsetek turystów, którzy w momencie dokonywania rezerwacji lub na miejscu w hotelu czy pensjonacie decydują się na zakup biletu sieciowego na transport publiczny dla odwiedzających. Oferty sieciowych biletów turystycznych powinny być dostępne możliwie we wszystkich obiektach noclegowych, uszyte na miarę i powiązane z systemem podatków i opłat turystycznych. Oczywiście ma to sens jedynie w przypadku, gdy pomorski transport publiczny zapewni możliwość podróży po całym regionie, również poza sezonem.
Organizacje turystyczne (np. PROT) powinny zmodyfikować swój profil działania. Mieszkańcy np. Wyspy Sobieszewskiej i Sopotu zwracają uwagę na negatywne efekty społeczne obecnie promowanego modelu turystyki, związane m.in. z dużą kongestią (korkami drogowymi). Promocja turystyczna Pomorza powinna w większym stopniu uwzględniać cele społeczne i promować transport publiczny wśród turystów.
Oprócz realizacji celów społecznych (mniejsze korki, mniej spalin i wypadków) pozwoli to na uzyskanie większych wpływów z biletów oraz osiągnięcie efektu skali. Transport publiczny charakteryzuje się wysokim udziałem kosztów stałych, które i tak trzeba ponieść niezależnie od ilości przewiezionych pasażerów. Popularyzacja transportu publicznego dzięki lepszej ofercie, niższym cenom biletów, integracji kolejowo-autobusowej i dobremu marketingu prowadzi do znaczącego spadku kosztów jednostkowych. Autor petycji deklaruje gotowość dostarczenia konkretnych rozwiązań, opartych o doświadczenia słowackie, austriackie, czeskie i niemieckie i ugruntowaną wiedzę naukową, które można w tym temacie wdrożyć w Województwie Pomorskim i Zachodniopomorskim.
Opierając się na austriackim i słowackim doświadczeniu, apelujemy o cofnięcie podwyżek i przeprowadzenie ambitnej i profesjonalnej reformy, wdrażającej poniższe postulaty. Traktujemy je jako punkt wyjścia dla dalszej, szczegółowej dyskusji i merytorycznej współpracy z zaangażowanymi podmiotami publicznymi.
Postulaty:
1. Cofnięcie wprowadzonych w 2026 roku podwyżek cen biletów na SKM i Polregio na Pomorzu do poziomu sprzed obecnej i poprzedniej podwyżki. Jako rozsądny kompromis proponujemy powrót do taryfy z roku 2023, która i tak oznaczała dość wysokie ceny biletów w porównaniu z kosztami jazdy autem.
2. Usamorządowienie spółki SKM w Trójmieście. Eksperci od lat wskazują, że jest to niezbędne dla poprawy funkcjonowania SKM, jest w tej sprawie zgoda polityczna, jednak działania są realizowane z dużą opieszałością. W następnej kolejności zasadna jest zmiana nazwy spółki na Koleje Pomorskie i rozszerzenie jej działalności na wzór Kolei Małopolskich, Kolei Dolnośląskich i Kolei Śląskich – przejęcie zadań przewozowych od Polregio. Utworzenie analogicznej spółki Koleje Zachodniopomorskie.
3. Znaczące rozszerzenie siatki pomorskich i zachodniopomorskich autobusów wojewódzkich. Sieć pomorskich autobusów regionalnych powinna być wzorowana na standardach słowackich – autobusy do każdego sołectwa, co najmniej 8 razy dziennie, również w weekendy i święta. Tabor – nowoczesne pełnowymiarowe autobusy; ciasne busy są niedopuszczalne. Utworzenie sieci Autobusowych Linii Dowozowych Kolei Pomorskich i Kolei Zachodniopomorskich wzorem Małopolskich Linii Dowozowych Kolei Małopolskich.
4. Utworzenie Pomorskiego Integratora Transportowego (PIT) – wspólnego organizatora transportu publicznego dla obu województw nadmorskich. Siedzibą może być Słupsk lub Koszalin, filie – w Gdyni, Kołobrzegu, Szczecinie, z możliwością pracy zdalnej i hybrydowej oraz elastycznych form pracy lub współpracy. Wzorem dla PIT powinien być IDS Východ – wspólny związek transportowy dla Kraju Koszyckiego i Kraju Preszowskiego Słowacji.
5. Uruchomienie dotowanych wojewódzkich przewozów pasażerskich w transporcie morskim tam, gdzie jest to uzasadnione – m.in. między Trójmiastem a Półwyspem Helskim i Mierzeją Wiślaną oraz na Wyspę Sobieszewską zgodnie z art. 7 Ustawy o publicznym transporcie zbiorowym oraz włączenie tych przewozów do rozszerzonej zintegrowanej Taryfy Pomorskiej. Dotowany wojewódzki wodny transport pasażerski jest szczególnie uzasadniony w sezonie letnim celem odkorkowania Półwyspu Helskiego i zmniejszenia problemu przepełnionych pociągów na linii helskiej.
6. Utworzenie taniej, wspólnej taryfy pomorskiej na cały transport publiczny dla obu województw nadmorskich, na wzór austriackiego KlimaTicket oraz analogicznych rozwiązań wprowadzanych obecnie na Słowacji (IDS Východ, IDS Kraju Bratysławskiego, IDS PLUS – wspólny integrator transportowy Kraju Żylińskiego i Trenczyńskiego). Ze względu na dwukrotnie niższe zarobki w Polsce w porównaniu z zarobkami i świadczeniami w Austrii, uczciwe i racjonalne jest przyjęcie ceny stanowiącej połowę ceny austriackiego KlimaTicket. W roku 2026 oznaczałoby to 700 euro na rok dla biletu normalnego (KlimaTicket kosztuje 1400 euro rocznie), czyli ok. 250 złotych miesięcznie. W tej cenie pasażerowie mogliby wzorem Austrii korzystać ze wszystkich pociągów regionalnych i aglomeracyjnych (Regio, SKM) na terenie Pomorza i Pomorza Zachodniego oraz najbliższych stacji (Elbląg, Grudziądz i in.), komunikacji miejskiej we wszystkich miastach Pomorza (w tym Gdańsk, Gdynia, Szczecin, Koszalin, Słupsk) oraz wszystkich autobusów regionalnych w Pomorskim i Zachodniopomorskim. Źródła finansowania i montaż finansowy – taki jak w Austrii, Niemczech, Słowacji. W tym dotacje od gmin i powiatów, część opłat za korzystanie ze środowiska, opłat turystycznych, opłat za korzystanie z infrastruktury drogowej, kompensacje środowiskowe i społeczne m.in. od deweloperów. Utworzenie również atrakcyjnych cenowo sieciowych biletów turystycznych, wraz ze zniżką dla osób uiszczających opłatę turystyczną/klimatyczną. Korzystanie z turystycznych biletów sieciowych ma być atrakcyjniejsze, niż wypożyczenie samochodu lub jazda własnym autem.
7. Jednolita identyfikacja wizualna i marketingowa dla autobusów wojewódzkich funkcjonujących na zamówienie Pomorskiego Integratora Transportowego (PIT) – wzorem Słowacji i Austrii. Koniec z przysłowiowymi „Dziad-Transami” i „Janusz-Busami” - zamiast tego jednolity wysokiej jakości standard narzucany przez organizatora publicznego transportu zbiorowego. Pasażera nie musi interesować, która firma jest operatorem lub podwykonawcą – pojazdy różnych operatorów funkcjonujące w ramach pomorskiej sieci autobusów regionalnych mają mieć wspólne jednolite malowanie umożliwiające łatwą identyfikację. Paradoksalnie oznacza to lepsze warunki funkcjonowania prywatnych przedsiębiorców transportowych, którzy zamiast prowadzić biznesowe wojny na wyniszczenie, będą wzorem Słowacji i Austrii funkcjonować w oparciu o uczciwe, wieloletnie kontrakty jako operatorzy i podwykonawcy, zapewniające stabilne finansowanie i uczciwy zysk.
8. Wszystkie autobusy regionalne kursujące w ramach sieci muszą mieć te same zasady korzystania i zakupu biletów jednorazowych i sieciowych, w ramach wspólnego systemu taryfowego na wzór taryfy IDS Východ. Szerokie możliwości zakupu biletów – zarówno w formatach nowoczesnych (aplikacje, bilety elektroniczne, płatności zbliżeniowe u kierowcy), jak i konserwatywnych (bilety papierowe, plastikowe karty, możliwość zakupu kartą lub gotówką, w kasach kolejowych, punktach informacji turystycznej, recepcjach hoteli i pensjonatów, automatach biletowych). Wzorem pomorskiej identyfikacji wizualnej mogą być autobusy tyrolskiego związku transportowego (Der Verkehrsverbund Tirol,VVT) funkcjonujące w ramach marki RegioBus. Efekt: pasażer (mieszkaniec lub turysta) widzi autobus w charakterystycznym np. żółtym malowaniu i z góry wie, że mając wykupioną taryfę pomorską na cały transport może do niego wsiąść, a w przypadku braku biletu sieciowego – zasady i taryfy są takie same na całe Pomorze (oba województwa).
9. Aktywny marketing transportu publicznego skierowany zarówno do mieszkańców, jak i turystów. Włączenie regionalnych i lokalnych organizacji turystycznych do promowania transportu publicznego wśród turystów. Współpraca z hotelami i branżą turystyczną – oferowanie możliwości zakupu turystycznego biletu sieciowego na cały transport publiczny na całe Pomorze we wszystkich oficjalnie działających obiektach noclegowych.
10. Lepszy standard infrastruktury rowerowej – ciągłość dróg rowerowych w Pomorskim na wzór zasad i standardów budowy infrastruktury rowerowej, jakie obowiązują w Zachodniopomorskim. Włączenie rowerów, hulajnóg elektrycznych, Urządzeń Wspomagających Ruch (rolki, deskorolka) do systemu pomorskiej mobilności, zarówno jako produkt turystyczny, jak i forma dojazdu na stację kolejową lub przystanek autobusowy. Promocja turystyki rolkarskiej na Pomorzu jako jednej z form wydłużenia i spłaszczenia sezonu turystycznego. Pomorskie standardy infrastruktury - odejście od kostki fazowanej na chodnikach, drogach rowerowych, deptakach i promenadach.
11. Doinwestowanie infrastruktury i taboru – bez przerzucania kosztów tych działań na pasażera. Wzorem Austrii, potraktowanie tych inwestycji jako działań na rzecz klimatu i środowiska oraz inwestycji w zdrowie publiczne. Negocjowanie ze stroną rządową i Komisją Europejską korzystnego montażu finansowego pozwalającego sfinansować Pomorską Reformę Transportową z polityk i mechanizmów dedykowanych transformacji energetycznej i celom klimatycznym. Nie muszą to być autobusy elektryczne, hybrydowe ani wodorowe. Transport publiczny jest ekologiczny również w przypadku starych autobusów spalinowych, gdyż ogranicza nadmierne wykorzystanie przestrzeni przez samochody osobowe (kongestia i presja parkingowa). Negatywny efekt środowiskowy samochodów osobowych to nie tylko kwestia napędu i emisji – te można zmienić, ale przede wszystkim przestrzeniochłonność, którą można w transporcie pasażerskim wyeliminować wyłącznie poprzez rozwój transportu publicznego i mobilności aktywnej.
12. Działania na rzecz wydłużenia i spłaszczenia sezonu turystycznego nad Bałtykiem (w tym poprzez promocję na nowych rynkach: słowackim, austriackim, węgierskim; nowe formy turystyki: turystyka rolkarska, narty biegowe, zimowe spacery po wzgórzach i lasach Pomorza) celem bardziej optymalnego i efektywnego zarządzania regionalnym transportem publicznym. Obecnie występują niekorzystne, wysokie wahania popytu na przewozy, skutkujące przepełnionymi pociągami (np. na Półwysep Helski, do Świnoujścia, Kołobrzegu, Mielna, Łeby) w szczycie sezonu i równocześnie niską frekwencją poza sezonem. Uniemożliwia to stworzenie stabilnej całorocznej oferty oraz utrudnia efektywne wykorzystanie infrastruktury oraz taboru kolejowego i autobusowego. Wydłużenie i spłaszczenie sezonu, połączone z aktywnym nastawieniem regionalnych organizacji turystycznych na promocję transportu publicznego, pozwoli na znaczące zwiększenie przychodów (wpływów z biletów) w okresach, gdy są niskie napełnienia, a pociągi i autobusy i tak muszą kursować i generować koszty stałe. Efektem będzie obniżenie kosztów jednostkowych transportu publicznego – ich wysoki poziom jest obecnie jednym z argumentów przytaczanych jako uzasadnienie podwyżek cen biletów.
13. Ujednolicenie i uproszczenie, we współpracy z samorządami lokalnymi i zarządcami dróg, nazw i bazy przystanków komunikacyjnych. Wszystkie połączenia autobusowe, kolejowe i wodne mają być dostępne w uniwersalnej pomorskiej wyszukiwarce połączeń na wzór www.cp.sk oraz w wyszukiwarkach i aplikacjach komercyjnych. Co prawda wprowadzenie ogólnopolskiej uniwersalnej bazy przystanków i jednolitej wyszukiwarki to zadanie Ministerstwa Infrastruktury, ale ze względu na opieszałe tempo działań na poziomie centralnym, pomorskie samorządy powinny już teraz podjąć prace we własnym zakresie. Etap wstępny – identyfikacja błędów w gminach i powiatach, czyli niejednoznacznych lub nieaktualnych nazw przystanków, braku linii komunikacyjnych w wyszukiwarkach, nieaktualnych informacji o rozkładach jazdy. To zadanie dla Pomorskiego Integratora Transportowego, który powinien również pełnić funkcję kontrolną i doradczą wobec gmin i powiatów (np. w kwestii standardu transportu publicznego, przystanków, standardów infrastruktury pieszo-rowerowej).
14. Wprowadzenie transportu na żądanie oraz transportu medycznego jako elementu taryfy pomorskiej. Wzorując się na rozwiązaniach austriackich i słowackich, należy docelowo zapewnić dobre połączenia autobusowe do każdego sołectwa/dzielnicy/osiedla. Ponieważ osiągnięcie tego standardu zajmie kilka lat, do tego czasu mieszkańcy miejscowości wykluczonych komunikacyjnie powinni mieć zagwarantowany dojazd i powrót w formule transportu na żądanie, czyli „busa na telefon/aplikację” albo przejazdu TAXI realizowanego na koszt organizatora transportu w ramach biletu sieciowego lub turystycznego. Usługa powinna obejmować limit bezpłatnych przejazdów miesięcznie celem uniknięcia nadużyć, z możliwością rozszerzenia biletu o pakiet premium, pakiet medyczny i pakiet seniora. W ramach pakietu medycznego i senioralnego należy zapewnić dodatkowe przejazdy do placówek ochrony zdrowia, także w miastach, na wizyty, badania i konsultacje. Finansowanie tego rozwiązania może pochodzić ze środków przeznaczonych na profilaktykę zdrowotną oraz wsparcie osób zagrożonych wykluczeniem, w tym z wyodrębnionych dochodów, np. z opłat i koncesji alkoholowych. Rozwiązanie to przyniesie nie tylko korzyści społeczne, lecz także transportowe i finansowe. Wprowadzenie dostępnego transportu medycznego na żądanie ograniczy liczbę dojazdów do placówek ochrony zdrowia samochodem prywatnym, a tym samym zmniejszy korki oraz presję na miejsca parkingowe. Umożliwi pacjentom wygodny dojazd bez konieczności szukania parkingu i ponoszenia jego kosztów. Równocześnie pozwoli efektywniej wykorzystywać środki z programów społecznych, opłat za koncesje alkoholowe i podobnych źródeł, kierując je na trwałe wsparcie transportu publicznego i działania ograniczające korki. Obecnie znaczna część środków „znaczonych” z tego typu programów bywa marnowana i „przepalana”, bez osiągnięcia istotnych korzyści społecznych.
15. Aktywna współpraca z Uniwersytetem Morskim w Gdyni i Politechniką Morską w Szczecinie – płatne praktyki, staże, stypendia oraz oferty pracy i współpracy dla studentów, doktorantów i absolwentów obu uczelni kształcących się lub prowadzących badania w obszarze związanym z realizacją niniejszej petycji. Stworzenie atrakcyjnych możliwości zatrudnienia lub płatnego doradztwa w Pomorskim Integratorze Transportowym. Zapewnienie rozwoju zawodowego oraz elastycznych płatnych form współpracy studentów, doktorantów i absolwentów w charakterze stażystów, konsultantów, ambasadorów transportu publicznego celem jak najlepszego wykorzystania potencjału akademickiego obu uczelni o profilu transportowym, nadzorowanych przez Ministerstwo Infrastruktury. Przeznaczenie na to środków bezpośrednio przez Ministerstwo Infrastruktury, celem wzmocnienia podległych resortowi uczelni oraz zwiększenia atrakcyjności studiów na kierunkach lądowych na obu uczelniach. Obie uczelnie, przy aktywnym wsparciu MI i samorządów, mogą stać się najważniejszymi w Polsce ośrodkami akademickimi specjalizującymi się w przeciwdziałaniu wykluczeniu transportowemu. Wzorem może być Uniwersytet Żyliński w Żylinie, o profilu transportowym, który pełni taką rolę na Słowacji.
16. Uproszczenie nazewnictwa celem unikania wprowadzania pasażerów w błąd w transporcie publicznym. Pasażerowie nie muszą znać się na transporcie publicznym, a korzystanie z niego powinno być intuicyjne. Tymczasem przykładowo spółka Pomorska Kolej Metropolitarna (zarządca infrastruktury) jest powszechnie mylona z operatorem przewozów, czego efektem jest chaos decyzyjny i niewłaściwe adresowanie skarg, uwag i postulatów. Sama spółka traci niepotrzebnie zasoby (czas, zaangażowanie pracowników) na regularne wyjaśnianie czytelnikom social mediów, że nie są operatorem przewozów lecz zarządcą infrastruktury. Takich problemów nie ma np. w przypadku Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad czy Zarządów Dróg Wojewódzkich / Powiatowych, których nikt nie myli z PKS-em ani innym przewoźnikiem. Może warto rozważyć zmianę nazwy spółki PKM na Zarząd Pomorskich Torów i Przystanków, Zarząd Infrastruktury Kolejowej lub inną nazwę nie wprowadzającą w błąd? Zmieńmy podejście - to nie ludzie są „głupi” i nie rozumieją niuansów branżowych, ale branża stworzyła nie do końca adekwatną nazwę dla swojego podmiotu, a takie rzeczy się koryguje, celem unikania niepotrzebnych napięć oraz niewłaściwego adresowania uwag i wniosków. Każde takie błędy – to większe koszty i mniejsza efektywność transportu publicznego a takie koszty można i trzeba ograniczać.
---
Autor petycji: Jakub Łoginow, ekspert ds. transgranicznego i regionalnego transportu publicznego oraz mobilności aktywnej, dziennikarz transportowy
Adresaci petycji: samorząd Województwa Pomorskiego, samorząd Województwa Zachodniopomorskiego, gminy i powiaty Pomorza, Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Sportu i Turystyki, organizacje turystyczne, parlamentarzyści i radni - każdy w zakresie swojego obszaru działalności i uprawnień.
Informacje o dalszych losach petycji oraz szczegółowych rozwiązaniach będą publikowane na portalu Port Europa, na stronie Dobry transport dla Pomorza - autobusy jak w Austrii i Słowacji
oraz na grupach na Facebooku - m. in. Pomorski Transport | Facebook
Inne grupy: Zielona i morska Gdynia, Nasz Sopot i Jelitkowo
Bibliografia i informacje uzupełniające (lista może być uzupełniana o nowe pozycje):
1. Zapowiedź petycji na portalu Port Europa
3. Rozwój mikromobilności aktywnej z użyciem rolek i deskorolki jako urządzeń wspomagających ruch (s. 46-53)
5. Nieznany sąsiad. Podręcznik współpracy polsko-słowackiej
6. Bałtyk przez cały rok. Jak wydłużyć sezon turystyczny i przyciągnąć gości ze Słowacji i Czech
Jakub Łoginow - lepszy transport publiczny Skontaktuj się z autorem petycji