W trosce o najgłębsze jezioro Polski – apel o powiększenie rezerwatu „Jezioro Hańcza”

My, niżej podpisani przedstawiciele środowisk naukowych, badacze i eksperci z zakresu nauk leśnych oraz przyrodniczych, a także reprezentanci organizacji pozarządowych, zwracamy się z formalnym wnioskiem o niezwłoczne rozszerzenie granic rezerwatu przyrody „Jezioro Hańcza”. Postulujemy włączenie w obszar rezerwatu około 84 ha przyległych kompleksów leśnych, położonych bezpośrednio w zlewni jeziora, a znajdujących się obecnie w zarządzie Nadleśnictwa Suwałki.

Wybór bieżącego momentu na podjęcie tej decyzji ma wymiar szczególny. W tym roku obchodzimy 50-lecie Suwalskiego Parku Krajobrazowego – pierwszego parku krajobrazowego utworzonego w Polsce. Trudno o godniejszy i bardziej wartościowy sposób upamiętnienia tego przełomowego dla polskiej ochrony przyrody jubileuszu, niż realne wzmocnienie ochrony najgłębszego jeziora Niżu Środkowoeuropejskiego. Objęcie sąsiadujących z Hańczą lasów ochroną rezerwatową byłoby nie tylko merytorycznie uzasadnionym działaniem na rzecz zachowania unikatowych ekosystemów, ale także symbolicznym prezentem dla polskiej przyrody oraz wyrazem najwyższego szacunku dla dziedzictwa tego regionu.

 Uzasadnienie merytoryczne:

1. Niewystarczalność obecnej ochrony: od momentu utworzenia rezerwatu w 1963 r. kolejne zespoły badawcze cyklicznie wnioskowały o jego powiększenie do rozmiarów obejmujących od 200 do nawet 1000 ha. Taka korekta granic pozwoliłaby na skuteczną ochronę całej zlewni bezpośredniej jeziora. Obecny zakres ochrony rezerwatowej, ograniczony niemal wyłącznie do samej misy jeziornej, jest dalece niewystarczający dla zachowania unikatowego, oligotroficznego charakteru najgłębszego akwenu Polski.
2. Pasywność hydrologiczna: ze względu na ogromną objętość i głębokość, rzeczywista wymiana wód w Hańczy trwa ok. 140 lat. Oznacza to, że wszelkie zanieczyszczenia i biogeny, które przedostaną się do jeziora, zostają w nim uwięzione na dekady, a procesy samooczyszczania są znikome.
3. Postępująca eutrofizacja: badania naukowe potwierdzają niepokojący trend wzrostu wskaźnika trofii (TSI) oraz przejście jeziora ze stanu oligotroficznego w mezotroficzny. Odnotowane w ostatnich latach zakwity sinic oraz zmiany w składzie fauny (np. ważek) są wyraźnym sygnałem alarmowym.
4. Lasy jako bariera i ostoja siedlisk: lasy otaczające jezioro pełnią kluczowe funkcje wodochronne i glebochronne. Rębne użytkowanie lasu w zlewni drastycznie ogranicza zdolność ekosystemu do wchłaniania azotu i fosforu, co skutkuje ich nadmiernym spływem do wód. Wyłączenie tych terenów z gospodarki leśnej i utworzenie naturalnej strefy buforowej będzie miało pozytywny wpływ na ochronę tego akwen.
5. Ochrona rzadkich gatunków: dane literaturowe, planistyczne i inwentaryzacja terenowa wykazała na terenach przyległych obecność cennych gatunków. Do najważniejszych należy zalotka większa (Leucorrhinia pectoralis), mopek zachodni (Barbastella barbastellus), gładysz paprociowaty (Homalia trichomanoides), rzepik szczeciniasty (Agrimonia pilosa) oraz reliktowy chrząszcz saproksyliczny – zgniotek cynobrowy (Cucujus cinnaberinus). Zachowanie ciągłości procesów naturalnych w starodrzewach jest niezbędne dla ich przetrwania.
6. Deficyt starodrzewów i ochrona siedlisk hydrogenicznych: Suwalski Park Krajobrazowy wykazuje dotkliwy brak ekosystemów o charakterze puszczańskim; dominują lasy młode, pozbawione martwego drewna. Mimo to, w projektowanych granicach rezerwatu wciąż występują gatunki wskaźnikowe dla lasów naturalnych. Specyficzna, pagórkowata geomorfologia sprzyja istnieniu licznych mokradeł, które pełnią kluczową rolę w ochronie jeziora Hańcza przed spływem powierzchniowym zanieczyszczeń. Istnieją uzasadnione obawy, że standardowa gospodarka leśna – poprzez ingerencję w strukturę gleby i stosunki wodne – zagraża tym wrażliwym siedliskom. Warto podkreślić, że ochrona starych drzew oraz wzrost zasobów martwego drewna na tym obszarze były postulowane przez naukowców w różnych okresach badań. Utworzenie strefy buforowej umożliwi naturalne wykształcenie cech starego lasu i skuteczną ochronę terenów podmokłych.

Podsumowanie: Działania ochronne nie mogą ograniczać się do lustra wody. Postulujemy o włączenie do rezerwatu terenów o najwyższym potencjale akumulacji wód i osadów, zidentyfikowanych na podstawie analiz hydrologicznych oraz geomorfologicznych, a także w oparciu o wyniki terenowych badań faunistycznych i florystycznych. Apelujemy o podjęcie decyzji, która zabezpieczy to unikatowe dziedzictwo przyrodnicze dla przyszłych pokoleń, opierając się na rzetelnej wiedzy naukowej, a nie na doraźnych interesach gospodarczych.  

Więcej informacji na temat zagrożeń oraz propozycji i zasadności powiększenia rezerwatu przyrody Jezioro Hańcza można znaleźć pod linkiem: 

https://www.researchgate.net/publication/404312765_Ekosystemy_lesne_w_ochronie_Jeziora_Hancza_Koncepcja_powiekszenia_rezerwatu_przyrody_Jezioro_Hancza

Adresat Listu: RDOŚ w Białymstoku

Do wiadomości: Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Marszałek Województwa Podlaskiego, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku

Stowarzyszenie Miłośników Suwalkiego Parku Krajobrazowego "Kraina Hańczy". Radosław Lewoń przedstawiciel w sprawie inicjatywy powiększenia rezerwatu przyrody "Jezioro Hańcza"    Skontaktuj się z autorem petycji