W czasach wojny kultura nie powinna zamykać drzwi. Powinna pozostawać przestrzenią spotkania - szczególnie z tymi, którzy mają odwagę sprzeciwiać się własnemu społeczeństwu i własnej władzy.
OTWARTY LIST LUDZI KULTURY
DO MINISTER KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
Szanowna Pani Minister,
W obliczu tragedii rozgrywającej się na Bliskim Wschodzie: wojny i cierpienia palestyńskiej ludności cywilnej w Strefie Gazy, zbrodni dokonanych przez Hamas i Palestyński Dżihad na Izraelczykach, przemocy dotykającej Palestyńczyków ze strony żydowskich osadników na Zachodnim Brzegu oraz dramatycznej sytuacji w Południowym Libanie, my, ludzie kultury, zwracamy się z apelem, by odpowiedzią polskich instytucji kultury nie było zrywanie relacji z izraelskimi środowiskami artystycznymi, naukowymi i intelektualnymi - szczególnie z tymi, które od miesięcy publicznie sprzeciwiają się wojnie, polityce okupacji oraz łamaniu praw człowieka.
Kultura nie jest narzędziem państwowej przemocy. Przeciwnie, bardzo często pozostaje jedną z ostatnich przestrzeni wolności w społeczeństwach odchodzących od zasad demokracji. Jest ostatnią ostoją sprzeciwu wobec nacjonalizmu, militaryzmu i dehumanizacji obcych.
To właśnie izraelscy artyści, pisarze, filmowcy, muzycy i ludzie teatru należą dziś do najgłośniejszych krytyków własnego rządu i prowadzonej przez niego polityki. W ubiegłym roku ponad tysiąc twórców kultury w Izraelu podpisało apel o natychmiastowe zawieszenie broni i zakończenie wojny w Gazie, narażając się na ostracyzm i spotykając się z falą nienawiści.
Izraelscy twórcy nierzadko płacą za ten sprzeciw wysoką cenę: są bojkotowani we własnym kraju, tracą możliwość występów, spotykają się z kampaniami hejtu i oskarżeniami o zdradę. Mimo to nie milczą. Właśnie dlatego odcinanie ich od międzynarodowej współpracy byłoby działaniem przeciwskutecznym i moralnie błędnym - oznaczałoby osłabienie tych środowisk, które stanowią realną nadzieję na zmianę społeczną i polityczną w Izraelu.
W świecie kultury istnieje długa tradycja budowania mostów pomiędzy społeczeństwami pozostającymi w konflikcie oraz wspierania artystów funkcjonujących w państwach autorytarnych. Dialog artystyczny nie jest nagrodą za nieskazitelność państw; jest próbą utrzymania przestrzeni, w której możliwe pozostają krytyka, empatia i wspólne człowieczeństwo. Zerwanie tych więzi wzmacnia przede wszystkim izolację, radykalizację i logikę oblężonej twierdzy - a więc dokładnie te mechanizmy, które podtrzymują przemoc.
Warto przypomnieć, że wielu izraelskich twórców wykorzystuje swoją międzynarodową rozpoznawalność właśnie po to, by zwracać uwagę świata na cierpienie Palestyńczyków. Artystka Ruth Patir, reprezentująca w 2024 roku Izrael na Biennale w Wenecji, zdecydowała się nie otwierać narodowego pawilonu do czasu zawarcia porozumienia o zawieszeniu broni i uwolnienia zakładników. W izraelskiej przestrzeni publicznej regularnie odbywają się protesty ludzi kultury przeciw wojnie, a organizacje artystyczne bronią prawa twórców do krytyki działań państwa i armii.
To właśnie środowiska artystyczne i akademickie - zarówno izraelskie, jak i palestyńskie - od lat dokumentują rzeczywistość okupacji, opisują przemoc wobec ludności cywilnej, tworzą archiwa pamięci i próbują ocalić możliwość dialogu tam, gdzie polityka zawodzi. Wielu izraelskich pisarzy, filmowców i organizatorów kultury współpracuje z palestyńskimi partnerami mimo ogromnej presji społecznej i politycznej. Ich głosy nie powinny zostać uciszone przez zbiorową odpowiedzialność.
Solidarność z ofiarami wojny wymaga wspierania tych środowisk, które odważnie przeciwstawiają się przemocy po obu stronach konfliktu i próbują budować przyszłość opartą na prawach człowieka, równości i współistnieniu.
Dlatego apelujemy do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego o podtrzymanie współpracy z izraelskimi artystami, instytucjami i organizacjami, które jasno opowiadają się przeciw wojnie, okupacji i łamaniu praw człowieka. Izolowanie ich nie przybliży pokoju. Może natomiast odebrać głos tym, którzy w najtrudniejszych warunkach próbują mówić językiem odpowiedzialności, współczucia i dialogu.
W czasach wojny kultura nie powinna zamykać drzwi. Powinna pozostawać przestrzenią spotkania - szczególnie z tymi, którzy mają odwagę sprzeciwiać się własnemu społeczeństwu i własnej władzy. W dramatycznych czasach głos sztuki bywa jedynym mostem relacji, protestu również. Mamy nadzieję, że Polska pozostanie nadal otwarta na współpracę kulturalną ze środowiskami artystycznymi zarówno w Palestynie, jak i w Izraelu.
1. Michał Bilewicz, psycholog, przedstawiciel MKiDN w radzie Muzeum Polin
2. Mikołaj Trzaska, kompozytor muzyki filmowej
3. Monika Sznajderman, wydawczyni, pisarka
4. Mikołaj Grynberg, pisarz
5. Beata Chomątowska, pisarka i dziennikarka
6. Jan Hartman, filozof
7. Lilianna Krych, dyrygentka, Przestrzeń Muzyki Współczesnej Hashtag Lab
8. Patrycja Dołowy, pisarka, wykładowczyni
9. Grzegorz Rossoliński-Liebe, historyk, Freie Universität Berlin
10. Alina Świdowska, aktorka
11. Dorota Liliental, aktorka
12. Paweł Susid, malarz, wykładowca
13. Damian Josef Neć, reżyser.
14. Renata Lis, pisarka
15. Agnieszka Graff, kulturoznawczyni, UW
16. Antoni Grzymała, reżyser dźwięku
17. Karolina Przewrocka-Aderet, dziennikarka, autorka
18. Marek Węcowski, historyk, UW
19. Justyna Sobolewska, dziennikarka, pisarka
20. Maria Sławek, skrzypaczka, prezeska Instytutu Mieczysława Wajnberga, wykładowczyni akademicka
21. Justyna Nowicka, dziennikarka radiowa
22. Anna Dodziuk van Kooten, psychoterapeutka, redaktorka, pisarka
23. Piotr Paziński, pisarz, redaktor
24. Krystyna Bratkowska, wydawczyni
25. Anita Vranjes, Doctor of Jurisprudence, autorka tekstów piosenek, była Dyrektor Operacyjna Chóru Dziecięcego Miasta Łodzi
26. Dominika Laster, artystka, badaczka, wykładowczyni akademicka
27. Joanna Fikus, muzealniczka
28. Dorota Mugerli, wolontariuszka w Hospicjum Łódzkim
29. Kacper Konar, publicysta, autor
30. Kazimierz Bem, naukowiec i pastor
31. Wojciech Engelking, pisarz, historyk idei
32. Izabella Goldstein, dyrygentka, śpiewaczka, etnomuzykolożka
33. Wojciech Ornat, wydawca
34. Jakub Woźniak, kulturoznawca, kierownik komunikacji.
35. Zygmunt Stępiński, muzealnik
36. Waldemar Raźniak, reżyser
37. Tomasz Kuncewicz, filolog, edukator antydyskryminacyjny
38. Grzegorz Gauden, dziennikarz, pisarz
39. Aleksandra Demowska-Madejska, altowiolistka, Prezes Gildii Muzyki Nowej, Przestrzeń Muzyki Współczesnej Hashtag Lab
40. Stanisław Krajewski, naukowiec
41. Krystyna Piotrowska, artystka sztuk wizualnych
42. Małgorzata Ornat, wydawczyni i tłumaczka
43. Anna Szprynger, artystka wizualna
44. Danuta Benedyktowicz, antropolożka
45. Justyna Dąbrowska, psychoterapeutka, pisarka
46. Malwina M. Miziarska, teatrolog/tłumaczka
47. Urszula Glensk
48. Łukasz Biedka, psycholog
49. Dariusz Stola, historyk, dyrektor Muzeum Polin
50. Tomasz Basiuk, kulturoznawca, amerykanista
51. Kajetan Prochyra, kurator muzyczny
52. Piotr Wiślicki, Przewodniczący SŻIH / Wiceprzewodniczący Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej
53. Marek Safjan, Uniwersytet Warszawski
54. Piotr Ibrahim Kalwas, pisarz, dziennikarz
55. Barbara Kirshenblatt-Gimblett, kuratorka, badaczka
56. Paulina Kewes, badaczka literatury
57. Zuzanna Hertzberg, artystka, aktywistka i badaczka
58. Anna Wolff Powęska, historyczka
59. Zofia Nierodzińska, wykładowczyni akademicka, kuratorka
60. Łucja Koch, muzealniczka
61. Beata Wróblewska polonistka, autorka książek dla dzieci
62. Janusz Makuch, Festiwal Kultury Żydowskiej w Krakowie
63. Anna Wacławik, dziennikarka, autorka
64. Maciej J. Klich, tłumacz, wydawca, badacz Zagłady
65. Andrzej Pałys, historyk sztuki
66. Maria Poprzęcka, historyk sztuki
67. Aleksandra Jakubczak, historyczka
68. Karolina Jakoweńko fundacja Brama Cukermana
69. Magdalena Staroszczyk, twórczyni, kuratorka, kulturoznawczyni
70. Joanna Tokarska-Bakir, antropolożka kultury, Instytut Slawistyki PAN
71. Jakub Woroncow, historyk, badacz ekstremizmów politycznych
72. Barbara Engelking
73. Paweł Passini, reżyser, kompozytor
74. Aleksandra Laskowska, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie
75. Miriam (Maria) Synger, edukatorka i pisarka
76. Karina Sokołowska-Folwarczny
77. Dorota Ciesielska
78. Karolina Koprowska, jidyszystka
79. Darya Avramenko
80. Jacek Konik, muzealnik
81. Milena Lederman
82. Patrycja Mędza, Z-ca Dyrektora Muzeum POLIN
83. Marta Majchrzak, badaczka
84. Margot Jin, Fundacja Puszke
85. Jonathan Ornstein, CEO JCC Krakow
86. Sebastian Rudol, Z-ca Dyrektora JCC Krakow
87. Zofia Bojańczyk, kuratorka, muzealniczka
88. Alicja Rotfeld-Paczkowska
89. Robert Gądek, Dyrektor Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie
90. Anna Plewicka, specjalistka ds. promocji, działaczka
91. Urszula Antosz-Rekucka, działaczka społeczna
92. Sławomir Pastuszka, historyk
93. Irena Wóycicka, ekonomistka
94. Kamila Klauzińska
95. Michał Zadara, dyrektor Teatru Polskiego we Wrocławiu, reżyser, wykładowca Akademii Teatralnej
96. Dagmara Swałtek-Niewińska, kulturoznawczyni
97. Agnieszka Piśkiewicz – Bornstein
98. Zofia Jankiewicz
99. Małgorzata Szczęśniak, scenograf
100. Matylda Małecka, teatrolożka, antropolożka, badaczka
101. Dagmara Mańka-Wizor, muzealniczka, edukatorka
102. Paweł Sękowski, historyk, UJ, redaktor naczelny "Zdania"
103. Jerzy Halbersztadt, historyk i muzealnik
104. Janusz Majchrzak
105. Maciej Janowski, historyk, Instytut Historii PAN
106. Agnieszka Bebłowska Bednarkiewicz, historyczka sztuki, kuratorka
107. Maciej Kozłowski
Michał Bilewicz Skontaktuj się z autorem petycji