Mieszańcy Michałowic chcą wycofania SCT w Krakowie!
PETYCJA
w imieniu mieszkańców Gminy Michałowice w sprawie wycofania uchwały dotyczącej Strefy Czystego Transportu (SCT) w Krakowie
Szanowny Panie Prezydencie,
Szanowni Państwo Radni,
działając w imieniu mieszkańców Gminy Michałowice, wnosimy o ponowne przeanalizowanie skutków uchwały nr XXXII/619/25 Rady Miasta Krakowa z dnia 12 czerwca 2025 r. w sprawie ustanowienia Strefy Czystego Transportu w Krakowie oraz o podjęcie działań zmierzających do zmiany przyjętych rozwiązań w takim zakresie, w jakim oddziałują one na mieszkańców gmin ościennych, pozostających w stałej i ścisłej relacji funkcjonalnej z Miastem Kraków. Uchwała ta wprowadziła SCT od 1 stycznia 2026 r. i przewiduje odmienny zakres uprawnień dla mieszkańców Krakowa oraz dla osób spoza miasta.
Na wstępie podkreślamy, że mieszkańcy Gminy Michałowice nie kwestionują potrzeby podejmowania działań na rzecz poprawy jakości powietrza ani ograniczania emisji zanieczyszczeń pochodzących z transportu. Obowiązujące przepisy ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych przewidują możliwość ustanawiania stref czystego transportu przez gminy właśnie w celu ochrony zdrowia ludzi i środowiska. Nasze stanowisko nie jest zatem sprzeciwem wobec samej idei działań proekologicznych, lecz głosem w sprawie sposobu ich wdrażania oraz rozłożenia ich skutków społecznych i komunikacyjnych.
Gmina Michałowice stanowi część obszaru funkcjonalnie powiązanego z Krakowem. Jej mieszkańcy codziennie dojeżdżają do miasta do pracy, szkół, uczelni, placówek ochrony zdrowia, urzędów, a także w wielu innych sprawach życia codziennego. Korzystają przy tym zarówno z transportu zbiorowego powiązanego z systemem komunikacyjnym Krakowa, jak i z rozwiązań funkcjonujących w ramach szerszego układu metropolitalnego. Potwierdza to, że relacje komunikacyjne pomiędzy Michałowicami a Krakowem mają charakter trwały, codzienny i systemowy.
W naszej ocenie przyjęty model Strefy Czystego Transportu nie uwzględnia w wystarczającym stopniu specyfiki mieszkańców gmin ościennych, którzy pozostają silnie związani z Krakowem, lecz nie są jego mieszkańcami w rozumieniu administracyjnym. Z oficjalnych materiałów dotyczących zasad obowiązywania SCT wynika, że mieszkańcy Krakowa po spełnieniu warunku rejestracji pojazdu mogą korzystać z bezterminowego zwolnienia, natomiast osoby spoza Krakowa, których pojazdy nie spełniają wymagań strefy, objęte zostały odmiennym, mniej korzystnym mechanizmem opłat przejściowych obowiązujących jedynie do końca 2028 r. Takie rozwiązanie, choć formalnie przewidziane w uchwale, prowadzi do nierównomiernego rozłożenia ciężarów transformacji transportowej pomiędzy mieszkańców miasta Krakowa a mieszkańców gmin bezpośrednio z nim powiązanych. Zwracamy uwagę, że administracyjna granica miasta nie oddaje rzeczywistego charakteru codziennych przepływów mieszkańców w obszarze metropolitalnym. W praktyce wielu mieszkańców Gminy Michałowice korzysta z Krakowa jako miejsca pracy, edukacji, leczenia, załatwiania spraw urzędowych oraz uczestnictwa w życiu społecznym i gospodarczym. Wprowadzanie rozwiązań o tak daleko idących konsekwencjach dla mobilności powinno zatem uwzględniać nie tylko sytuację mieszkańców samego Krakowa, lecz również osób stale związanych z miastem w wymiarze funkcjonalnym.
Podkreślenia wymaga także to, że sama dostępność transportu zbiorowego nie oznacza jeszcze pełnej zastępowalności transportu indywidualnego we wszystkich przypadkach. Dotyczy to zwłaszcza osób dojeżdżających do pracy zmianowej, rodzin dowożących dzieci, seniorów, osób korzystających z opieki medycznej oraz mieszkańców realizujących podróże łączone, wymagające sprawnego przemieszczania się pomiędzy różnymi punktami aglomeracji. W takich sytuacjach skutki wprowadzenia SCT mogą być dla mieszkańców gmin ościennych znacznie bardziej dotkliwe niż dla mieszkańców Krakowa, szczególnie wtedy, gdy nie towarzyszy im jednoczesne, odpowiednio skoordynowane wzmocnienie alternatyw transportowych w całym obszarze metropolitalnym.
Mamy świadomość, że projekt uchwały podlegał konsultacjom społecznym, co wynika zarówno z przepisów ustawy, jak i z oficjalnych informacji publikowanych przez Miasto Kraków. Nie kwestionujemy samego faktu przeprowadzenia procedury konsultacyjnej. Wskazujemy jednak, że przy rozwiązaniu o ponadlokalnym i metropolitalnym oddziaływaniu formalne spełnienie wymogów ustawowych nie powinno wyczerpywać potrzeby rzeczywistego dialogu z gminami ościennymi, których mieszkańcy odczuwają skutki przyjętych regulacji w codziennym życiu. Skala społecznych, komunikacyjnych i ekonomicznych konsekwencji SCT uzasadnia potrzebę dalszych uzgodnień między samorządami.
Uzasadnienie
- Naruszenie zasady równości
Przyjęte regulacje różnicują sytuację prawną mieszkańców Krakowa i osób zamieszkujących gminy ościenne. W praktyce oznacza to uprzywilejowanie jednej grupy obywateli kosztem drugiej, mimo że wszyscy korzystają z przestrzeni miejskiej i infrastruktury publicznej.
2. Wykluczenie komunikacyjne i społeczne Wielu mieszkańców Powiatu Krakowskiego nie posiada realnej alternatywy w postaci sprawnej, bezpośredniej i dostępnej komunikacji zbiorowej. Ograniczenia wjazdu do miasta dla pojazdów niespełniających określonych norm prowadzą do wykluczenia komunikacyjnego, utrudniają dostęp do pracy, szkół, uczelni, urzędów oraz placówek medycznych.
3. Niewystarczające uwzględnienie realiów dojazdów z gmin ościennych Mieszkańcy Gminy Michałowice korzystają z różnych form transportu zbiorowego, ale sam fakt istnienia linii gminnych, połączeń aglomeracyjnych czy biletu metropolitalnego nie oznacza jeszcze, że dla każdego celu podróży, każdej miejscowości i każdego typu obowiązków istnieje rozwiązanie równoważne wobec samochodu. Dotyczy to zwłaszcza dojazdów do pracy zmianowej, placówek medycznych, obowiązków opiekuńczych czy podróży łączonych. W takich warunkach wprowadzanie restrykcji bez równoczesnego, skoordynowanego w skali metropolii wzmocnienia alternatyw transportowych rodzi istotne ryzyko przerzucenia kosztów transformacji przede wszystkim na mieszkańców gmin ościennych.
4. Brak proporcjonalności i okresu przejściowego
Wprowadzane ograniczenia nie uwzględniają sytuacji ekonomicznej wielu rodzin, które nie są w stanie w krótkim czasie wymienić pojazdu na spełniający nowe normy. Brak odpowiednio długiego i realnego okresu przejściowego pogłębia nierówności społeczne.
5. Niewystarczające konsultacje społeczne
Decyzja w istotny sposób wpływa na życie mieszkańców całej aglomeracji krakowskiej, tymczasem głos społeczności gmin ościennych nie został w wystarczającym stopniu uwzględniony w procesie decyzyjnym.
6. Brak metropolitalnego podejścia do skutków uchwały
Choć podstawą prawną SCT jest uchwała gminy miejskiej, jej skutki w praktyce wykraczają poza granice Krakowa. Dotyczą one mieszkańców całego obszaru funkcjonalnego miasta, w tym gmin takich jak Michałowice, których mieszkańcy są związani z Krakowem zawodowo, edukacyjnie i społecznie. W takiej sytuacji decyzje o tak istotnym wpływie na codzienne przemieszczanie się powinny być poprzedzone nie tylko formalnymi konsultacjami z mieszkańcami samego Krakowa, ale także pogłębionym dialogiem z samorządami i społecznościami gmin ościennych.
Nasze stanowisko
Nie kwestionujemy potrzeby poprawy jakości powietrza oraz podejmowania działań proekologicznych. Uważamy jednak, że rozwiązania te powinny być sprawiedliwe i niedyskryminujące mieszkańców gmin sąsiednich, uwzględniać realne możliwości ekonomiczne obywateli, być poprzedzone rzetelnymi konsultacjami społecznymi obejmującymi całą aglomerację, zapewniać realne alternatywy transportowe przed wprowadzeniem restrykcji.
W związku z powyższym wnosimy o:
- dokonanie ponownej analizy skutków społecznych i komunikacyjnych SCT dla mieszkańców gmin ościennych, w tym Gminy Michałowice,
- rozpoczęcie rzeczywistego dialogu metropolitalnego z udziałem samorządów gmin sąsiednich przed dalszym zaostrzaniem zasad strefy,
- rozważenie zmian w uchwale lub sposobie jej wykonywania tak, aby ograniczyć nierówne skutki dla mieszkańców obszaru funkcjonalnie związanego z Krakowem,
- powiązanie dalszego zaostrzania ograniczeń z realnym rozwojem dostępnych alternatyw transportowych dla mieszkańców gmin ościennych,
- wypracowanie rozwiązań bardziej proporcjonalnych, przewidywalnych i partnerskich wobec mieszkańców całej aglomeracji krakowskiej.
Liczymy na ponowne pochylenie się nad tą sprawą w duchu współpracy samorządowej, wzajemnego poszanowania i odpowiedzialności za jakość życia mieszkańców całego obszaru metropolitalnego.
Z wyrazami szacunku,
W imieniu mieszkańców Gminy Michałowice
Radna Gminy Michałowice
Aneta Szydłowska
Kontakt e-mail: aszydlowska74[@]gmail.com
Aneta Szydłowska Skontaktuj się z autorem petycji